18.08.2021

Insulinooporność – gdy nie liczą się tylko kalorie

Insulinooporność to zaburzenie homeostazy glukozy. Jest to stan polegający na zmniejszonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny pomimo właściwego albo podwyższonego stężenia tego hormonu we krwi. Insulina jest to hormon produkowany przez komórki beta trzustki, który odpowiada za regulację poziomu cukru we krwi oraz uczestniczy w różnych przemianach metabolicznych m.in. glukozy, tłuszczów oraz białek, dzięki którym mogą być one wykorzystywane przez wszystkie komórki organizmu.

Insulina oddziałuje za pomocą specyficznych receptorów insulinowych umiejscowionych na powierzchni większości komórek organizmu, z czego najwięcej występuje na powierzchni adipocytów, komórek mięśni poprzecznie prążkowanych i komórek wątroby. W stanach hiperinsulinemii występuje zmniejszenie liczby receptorów, co powoduje obniżenie wrażliwości tkanek na insulinę.

 

 

 

Przyczyny oraz objawy insulinooporności

Wyróżniamy insulinooporność pierwotną, czyli uwarunkowaną genetycznie, oraz wtórną, czyli nabytą. Choroba ta może przybierać formę utajoną lub ujawniać się poprzez upośledzoną tolerancję glukozy, cukrzycę typu 2, hipercholesterolemię, hipertriglicerydemię, otyłość androidalną, nadciśnienie tętnicze lub hiperurykemię.

Objawami, którymi charakteryzuje się insulinoorponość są nadmierna senność pojawiająca się po posiłku (w szczególności wysokowęglowodanowym), zwiększenie masy ciała, uczucie głodu, zwiększony apetyt (w szczególności na słodycze), senność, zaburzenia koncentracji, obniżenie nastroju, rozdrażnienie, wysokie ciśnienie tętnicze, bóle głowy, zmęczenie, utrudnione chudnięcie.

Insulinooporność może mieć podłoże genetyczne, jak również może być spowodowana zaburzeniami hormonalnymi lub efektem pewnych leków. Najbardziej narażone na zachorowanie są osoby z nadwagą lub otyłością, w szczególności otyłością brzuszną, ponieważ tłuszcz trzewny gromadzący się przy narządach wytwarza hormony działające przeciwstawnie do insuliny. Na rozwój tego schorzenia mogą również mieć wpływ czynniki środowiskowe, takie jak wiek, płeć, a także aktywność fizyczna. Badania wykazały, że w grupie zwiększonego ryzyka znajdują się osoby starsze, jak również mężczyźni w okresie andropauzy. Wykazano również, że niższe stężenie insuliny występuje u osób regularnie uprawiających aktywność fizyczną.

 

Diagnostyka insulinooporności

Stosuje się wiele metod badania tego schorzenia. Najbardziej rozpowszechnione to:

– metoda HOMA polegająca na oznaczaniu na czczo stężenia insuliny i glukozy we krwi, a następnie obliczeniu wskaźnika insulino oporności oraz

– doustny test obciążenia glukozą polegający na podaniu doustnie glukozy i obserwacji reakcji organizmu pacjenta m.in. szybkości regulacji poziomu glukozy we krwi, szybkości wchłaniania cukru do tkanek, wydzielania insuliny.

 

Konsekwencje insulinooporności

Insulinooporność oprócz choroby samej w sobie i związanych z nią konsekwencji zdrowotnych, może zwiększać ryzyko rozwoju innych poważnych chorób. Choroba ta może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2, choroby wieńcowej, chorób sercowo-naczyniowych, zespołu metabolicznego, zespołu policystycznych jajników PCOS, bezalkoholowego stłuszczenia wątroby, nowotworów złośliwych związanych z otyłością.

Leczenie i zalecenia dietetyczne w insulinooporności

Insulinooporność powinna być leczona przede wszystkim odpowiednio dobraną dietą,  suplementacją oraz aktywnością fizyczną. Dodatkowo korzystny wpływ ma również sen oraz unikanie stresu w życiu codziennym. W zaawansowanej chorobie czasem wprowadza się leczenie farmakologiczne.

Odpowiednio dobrana i zbilansowana dieta zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych np. poprzez zmniejszenie masy ciała, kontrolę glikemii, zmniejszenie ciśnienia tętniczego krwi, regulację profilu lipidowego. W insulinooporności często zalecaną dietą jest dieta śródziemnomorska lub DASH z uwagi na bogactwo warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych oraz ryb morskich, które zawierają duże ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega 3. Korzystne działanie w insulinooporności ma również dieta wegetariańska lub niskotłuszczowa.

Główne zalecenie dietetyczne w insulinooporności to:

– spożywanie regularnych 4-5 posiłków dziennie co 3-4 godziny, spożywanie śniadań, spożywanie ostatniego posiłku 2-3 godziny przed snem

– spożywanie co najmniej 5 porcji warzyw oraz 1-2 porcji owoców w ciągu dnia

– zawartość węglowodanów w diecie powinna stanowić do 45%

– kontrolowanie wielkości posiłków, spożywanych przekąsek

– wybieranie produktów o niskim indeksie glikemicznym, ograniczenie produktów o wysokim indeksie glikemicznym wyeliminowanie cukru, słodyczy, napojów słodzonych

– spożywanie produktów bogatych w błonnik roślinny, który poprawia wrażliwość na insulinę; takimi produktami są np. warzywa, owoce, ziarna, nasiona, owiec, fasola, soczewica, groch, brązowy ryż, brązowy makaron, pieczywo pełnoziarniste

– spożywanie produktów pełnoziarnistych, kasz, roślin strączkowych

– wprowadzenie do diety kiszonek; probiotyków, czyli fermentowanych produktów mlecznych; prebiotyków, czyli produktów, które zawierają inulinę, np. cebula, czosnek

– spożywanie ryb 2 razy w tygodniu – są one źródłem kwasów tłuszczowych omega 3, wpływających na regulację gospodarki hormonalnej

– ograniczenie w diecie nasyconych kwasów tłuszczowych; unikanie potraw smażonych; wprowadzenie potraw gotowanych, gotowanych na parze, pieczonych;

– ograniczenie soli, alkoholu, czerwonego mięsa.

 

Suplementacja

Oprócz diety i aktywności fizycznej w leczeniu insulinooporności może pomóc odpowiednio dobrana suplementacja. Badania potwierdzają, że takie działanie wykazują:

  • kwasy omega-3
  • witamina D3
  • witamina B6, B12 i kwas foliowy
  • magnez
  • inozytol (witamina B8)
  • antyoksydanty
  • kora cynamonowca
  • zielona kawa
  • aloes
  • gorzki melon
  • pokrzywa
  • morwa
  • cykoria

 

Insulinooporność staje się coraz częstszym schorzeniem w społeczeństwie. Oprócz nadwagi czy otyłości może ona być również przyczyną innych bardziej poważniejszych chorób. Insulinooproność może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych, choroby wieńcowej, zespołu policystycznych jajników, zespołu metabolicznego, bezalkoholowego stłuszczenia wątroby, a także nowotworów złośliwych związanych z otyłością.